Chấm dứt hợp đồng lao động đúng luật: doanh nghiệp cần biết gì năm 2026

Nhiều tranh chấp lao động tại Việt Nam không bắt đầu từ việc doanh nghiệp sai lý do, mà từ việc làm sai thủ tục. Chấm dứt hợp đồng lao động là việc pháp luật quy định rất rõ: căn cứ nào được phép, báo trước bao lâu, ai không được cho nghỉ và phải trả những khoản gì. Bài viết này tóm tắt các quy định đó để phòng nhân sự và kế toán làm đúng ngay từ đầu.
Trả lời nhanh: Năm 2026, doanh nghiệp chỉ được đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động khi có căn cứ tại Điều 36 Bộ luật Lao động 2019 (hiệu lực 01/01/2021), báo trước bằng văn bản 45 ngày, 30 ngày hoặc 3 ngày làm việc tùy loại hợp đồng, và thanh toán đủ trong 14 ngày làm việc.
Hợp đồng lao động có thể chấm dứt theo những cách nào?
Hợp đồng lao động chấm dứt chủ yếu theo bốn cách: hai bên thỏa thuận, hết hạn hợp đồng, người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt theo căn cứ luật định, hoặc sa thải theo thủ tục kỷ luật. Toàn bộ các trường hợp được liệt kê tại Điều 34 Bộ luật Lao động 2019.
Thỏa thuận chấm dứt là cách an toàn nhất. Hai bên ký biên bản ghi rõ ngày làm việc cuối cùng và các khoản chi trả, không cần chứng minh căn cứ luật định. Sa thải là hình thức kỷ luật nặng nhất, chỉ áp dụng cho các hành vi tại Điều 125 và phải qua cuộc họp xử lý kỷ luật.
Các quy định về chấm dứt hợp đồng không thay đổi trong năm 2026. Dự thảo Luật sửa đổi Bộ luật Lao động năm 2026, dự kiến hiệu lực từ 01/03/2027, không sửa các điều từ 34 đến 48 (luatvietnam.vn).
Khi nào doanh nghiệp được đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động?
Doanh nghiệp chỉ được đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trong 7 trường hợp tại khoản 1 Điều 36 Bộ luật Lao động 2019 (luatvietnam.vn):
Người lao động thường xuyên không hoàn thành công việc, xác định theo tiêu chí đánh giá do doanh nghiệp ban hành bằng văn bản.
Người lao động ốm đau, tai nạn đã điều trị 12 tháng liên tục (hợp đồng không xác định thời hạn), 6 tháng liên tục (hợp đồng 12–36 tháng) hoặc quá nửa thời hạn hợp đồng (dưới 12 tháng) mà chưa hồi phục.
Thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh nguy hiểm, địch họa hoặc di dời theo yêu cầu của cơ quan nhà nước buộc phải giảm chỗ làm việc.
Người lao động không có mặt tại nơi làm việc sau 15 ngày kể từ ngày hết thời hạn tạm hoãn hợp đồng.
Người lao động đủ tuổi nghỉ hưu, trừ khi hai bên có thỏa thuận khác.
Người lao động tự ý bỏ việc không có lý do chính đáng từ 5 ngày làm việc liên tục trở lên.
Người lao động cung cấp thông tin không trung thực khi giao kết hợp đồng, làm ảnh hưởng đến việc tuyển dụng.
Căn cứ "không hoàn thành công việc" là căn cứ doanh nghiệp hay dùng nhất và cũng hay thua kiện nhất. Nếu không có quy chế đánh giá ban hành trước và hồ sơ chứng minh người lao động không đạt, Tòa án có thể tuyên việc chấm dứt là trái luật.
Doanh nghiệp phải báo trước bao nhiêu ngày?
Thời hạn báo trước phụ thuộc vào loại hợp đồng và phải thực hiện bằng văn bản. Giai đoạn thử việc áp dụng quy định riêng (xem bài thời gian thử việc theo quy định mới).
Trường hợp | Thời hạn báo trước tối thiểu | Căn cứ pháp lý |
|---|---|---|
Hợp đồng không xác định thời hạn | 45 ngày | Điểm a khoản 2 Điều 36 BLLĐ 2019, hiệu lực 01/01/2021 |
Hợp đồng xác định thời hạn 12–36 tháng | 30 ngày | Điểm b khoản 2 Điều 36 |
Hợp đồng dưới 12 tháng, hoặc căn cứ ốm đau dài ngày | 3 ngày làm việc | Điểm c khoản 2 Điều 36 |
Tự ý bỏ việc từ 5 ngày làm việc liên tục; không trở lại sau 15 ngày hết tạm hoãn | Không phải báo trước | Khoản 3 Điều 36 |
Thay đổi cơ cấu, công nghệ, lý do kinh tế | 30 ngày, báo cho người lao động và UBND cấp tỉnh | Khoản 6 Điều 42 |
Sự khác biệt giữa hai loại hợp đồng được giải thích kỹ trong bài hợp đồng lao động xác định và không xác định thời hạn.
Những người lao động nào doanh nghiệp không được cho nghỉ?
Điều 37 Bộ luật Lao động 2019 cấm doanh nghiệp đơn phương chấm dứt hợp đồng với ba nhóm người lao động (toàn văn Điều 37):
Người đang điều trị, điều dưỡng do ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp theo chỉ định của cơ sở khám chữa bệnh có thẩm quyền (trừ căn cứ ốm đau dài ngày nêu trên).
Người đang nghỉ hằng năm, nghỉ việc riêng hoặc nghỉ khác được doanh nghiệp đồng ý.
Lao động nữ mang thai, người đang nghỉ thai sản hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi.
Ví dụ: gửi thông báo chấm dứt cho nhân viên đang nghỉ phép năm đã được duyệt là trái luật, dù lý do chấm dứt hợp lệ. Hãy kiểm tra lịch nghỉ trước khi ký bất kỳ văn bản nào.
Khi chấm dứt hợp đồng, doanh nghiệp phải trả những khoản nào?
Doanh nghiệp phải thanh toán đầy đủ các khoản trong 14 ngày làm việc kể từ ngày chấm dứt; chỉ được kéo dài tối đa 30 ngày khi chấm dứt hoạt động, thay đổi cơ cấu, lý do kinh tế, sáp nhập hoặc thiên tai, dịch bệnh (Điều 48). Doanh nghiệp cũng phải hoàn tất xác nhận thời gian đóng BHXH, BHTN và trả lại giấy tờ gốc đã giữ.
Trợ cấp thôi việc bằng nửa tháng lương cho mỗi năm làm việc, áp dụng cho người làm việc thường xuyên từ đủ 12 tháng (Điều 46). Thời gian đã đóng bảo hiểm thất nghiệp được trừ ra, nên người lao động tham gia BHTN đầy đủ thường nhận rất ít hoặc không có trợ cấp thôi việc. Trợ cấp mất việc làm khi thay đổi cơ cấu là 1 tháng lương mỗi năm, tối thiểu 2 tháng lương (Điều 47, luatvietnam.vn). Cả hai đều tính theo tiền lương bình quân 6 tháng liền kề. Cách tính BHTN có trong bài BHXH, BHYT, BHTN cho doanh nghiệp năm 2026.
Chấm dứt hợp đồng trái luật, doanh nghiệp phải chịu gì?
Khi chấm dứt hợp đồng trái luật, doanh nghiệp phải nhận người lao động trở lại, trả lương và đóng BHXH, BHYT, BHTN cho những ngày người lao động không được làm việc, cộng thêm ít nhất 2 tháng tiền lương (Điều 41, toàn văn Điều 41). Nếu vi phạm thời hạn báo trước, doanh nghiệp trả thêm tiền lương cho những ngày không báo trước. Nếu người lao động không muốn quay lại, doanh nghiệp trả thêm trợ cấp thôi việc.
Ví dụ minh họa: một kỹ sư phần mềm làm hợp đồng không xác định thời hạn, lương 30.000.000 đồng/tháng, bị cho nghỉ ngay, không báo trước và không có căn cứ hợp lệ. Bốn tháng sau Tòa án tuyên trái luật, người lao động không muốn quay lại.
Khoản phải trả | Số tiền (đồng) |
|---|---|
Tiền lương 4 tháng không được làm việc | 120.000.000 |
BHXH, BHYT, BHTN 4 tháng (32% × 30 triệu) | 38.400.000 |
Bồi thường tối thiểu 2 tháng lương | 60.000.000 |
Tiền lương 45 ngày không báo trước (ước tính) | 45.000.000 |
Tổng (chưa gồm trợ cấp thôi việc, chi phí luật sư) | 263.400.000 |
Con số này gần bằng 9 tháng lương, chưa kể tiền phạt hành chính theo Nghị định 283/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 10/09/2026).
Dịch vụ EOR tại Việt Nam xử lý việc chấm dứt hợp đồng như thế nào?
Employer of Record (EOR) là đơn vị được cấp phép đứng tên người sử dụng lao động hợp pháp cho nhân sự của doanh nghiệp khác, trong khi doanh nghiệp đó vẫn trực tiếp giao việc hằng ngày. Khi dùng dịch vụ EOR tại Việt Nam, đơn vị EOR soạn thông báo, ký biên bản thỏa thuận chấm dứt và thanh toán đúng hạn.
EOR không làm thay đổi giới hạn của luật: lao động nữ mang thai vẫn được bảo vệ, căn cứ năng lực vẫn cần hồ sơ. Một đơn vị EOR uy tín sẽ rà soát trước khi doanh nghiệp quyết định, để doanh nghiệp biết rõ rủi ro và chi phí trước.
Những điểm chính cần nhớ
Mọi trường hợp đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động phải có căn cứ tại Điều 36 Bộ luật Lao động 2019.
Thời hạn báo trước là 45 ngày, 30 ngày hoặc 3 ngày làm việc tùy loại hợp đồng, bằng văn bản.
Lao động nữ mang thai, nghỉ thai sản, nuôi con dưới 12 tháng và người đang nghỉ được duyệt không bị đơn phương chấm dứt.
Các khoản phải thanh toán trong 14 ngày làm việc, tối đa 30 ngày trong trường hợp luật định.
Chấm dứt trái luật buộc doanh nghiệp trả lương, bảo hiểm và bồi thường ít nhất 2 tháng lương.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp có được chấm dứt hợp đồng lao động mà không cần lý do không?
Không. Doanh nghiệp không được đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động mà không có lý do. Việc đơn phương chấm dứt chỉ hợp pháp khi có một trong 7 căn cứ tại khoản 1 Điều 36 Bộ luật Lao động 2019. Nếu không có căn cứ, cách an toàn duy nhất là ký thỏa thuận chấm dứt, và người lao động có quyền từ chối hoặc thương lượng khoản chi trả.
Thời hạn báo trước khi chấm dứt hợp đồng lao động là bao lâu?
Thời hạn báo trước khi doanh nghiệp đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động là ít nhất 45 ngày với hợp đồng không xác định thời hạn, 30 ngày với hợp đồng 12–36 tháng và 3 ngày làm việc với hợp đồng dưới 12 tháng, theo khoản 2 Điều 36 Bộ luật Lao động 2019. Không cần báo trước khi người lao động tự ý bỏ việc từ 5 ngày làm việc liên tục.
Trợ cấp thôi việc năm 2026 tính như thế nào?
Trợ cấp thôi việc năm 2026 bằng nửa tháng tiền lương cho mỗi năm làm việc, áp dụng cho người lao động làm việc thường xuyên từ đủ 12 tháng, theo Điều 46 Bộ luật Lao động 2019. Thời gian đã tham gia bảo hiểm thất nghiệp được trừ ra, và tiền lương tính trợ cấp là lương bình quân 6 tháng liền kề theo hợp đồng trước khi nghỉ.
Dùng dịch vụ EOR tại Việt Nam thì ai chịu trách nhiệm khi cho nhân viên nghỉ?
Khi dùng dịch vụ EOR tại Việt Nam, đơn vị EOR là người sử dụng lao động hợp pháp nên chịu trách nhiệm ra thông báo, ký thỏa thuận chấm dứt và thanh toán trong 14 ngày làm việc theo Điều 48 Bộ luật Lao động 2019. Doanh nghiệp khách hàng đưa ra quyết định kinh doanh, nhưng mọi bước pháp lý vẫn phải tuân thủ đầy đủ.
Chấm dứt hợp đồng lao động trái luật phải bồi thường bao nhiêu?
Chấm dứt hợp đồng lao động trái luật buộc doanh nghiệp trả tiền lương và đóng BHXH, BHYT, BHTN cho toàn bộ thời gian người lao động không được làm việc, bồi thường ít nhất 2 tháng tiền lương và trả lương cho những ngày không báo trước, theo Điều 41 Bộ luật Lao động 2019. Nếu người lao động không quay lại, doanh nghiệp trả thêm trợ cấp thôi việc.
HR4U JSC là đơn vị cung cấp dịch vụ EOR tại Việt Nam (giấy phép cho thuê lại lao động số 24/2023/SBD). Chúng tôi chủ động cùng doanh nghiệp rà soát từng trường hợp trước khi gửi thông báo, vì nói rõ rủi ro từ sớm luôn rẻ hơn một vụ tranh chấp. Chi phí EOR của HR4U chỉ từ 109 USD/nhân sự/tháng, không thu phí chấm dứt. Xem dịch vụ EOR tại Việt Nam (View EOR in VN) hoặc liên hệ HR4U.
Cập nhật lần cuối: 01/11/2026
Bài viết mang tính chất thông tin chung và phản ánh quy định có hiệu lực tại thời điểm tháng 11/2026. Nội dung không phải là tư vấn pháp lý hoặc tư vấn thuế.
Cần tư vấn xây dựng đội ngũ nhân sự?
HR4U luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn.
