HR4U — Nơi của sự tin cậy
Labor Law & ComplianceBHXH bắt buộccộng tác viên hay người lao động

Cộng tác viên hay người lao động: rủi ro khi ký sai hợp đồng năm 2026

Đ

Đặng Minh Dũng

13 thg 11, 2026 · 9 phút đọc

Ảnh bìa cộng tác viên hay người lao động: rủi ro ký sai loại hợp đồng cho doanh nghiệp tại Việt Nam

Nhiều doanh nghiệp chọn ký "hợp đồng cộng tác viên" hoặc "hợp đồng dịch vụ" để tiết kiệm chi phí và thủ tục. Nhưng một người là cộng tác viên hay người lao động không phụ thuộc vào tên hợp đồng. Pháp luật nhìn vào cách người đó thực sự làm việc, và ký sai có thể khiến doanh nghiệp phải truy đóng cả năm BHXH kèm tiền phạt.

Trả lời nhanh: Theo Điều 13 Bộ luật Lao động 2019 (hiệu lực 01/01/2021), thỏa thuận có việc làm trả công, tiền lương và sự quản lý của một bên là hợp đồng lao động, dù đặt tên gì. "Cộng tác viên" làm như nhân viên từ đủ 01 tháng phải đóng BHXH bắt buộc; vi phạm bị phạt theo Nghị định 283/2026/NĐ-CP.

Khi nào hợp đồng cộng tác viên bị coi là hợp đồng lao động?

Hợp đồng cộng tác viên bị coi là hợp đồng lao động khi có đủ ba yếu tố: việc làm có trả công, tiền lương, và sự quản lý, điều hành, giám sát của doanh nghiệp. Khoản 1 Điều 13 Bộ luật Lao động 2019 (Luật số 45/2019/QH14) quy định rõ trường hợp hai bên thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng có các nội dung này thì vẫn được coi là hợp đồng lao động (LuatVietnam phân tích khái niệm).

Trên thực tế, các dấu hiệu thường bị cơ quan chức năng xem xét gồm:

  • Làm việc theo giờ giấc, lịch do công ty đặt ra.

  • Nhận khoản tiền cố định hằng tháng giống tiền lương, không thanh toán theo kết quả.

  • Có quản lý trực tiếp giao việc hằng ngày và đánh giá hiệu quả.

  • Dùng thiết bị, email và hệ thống nội bộ của công ty.

  • Công việc thuộc hoạt động chính, thường xuyên của doanh nghiệp.

  • Chỉ làm cho một công ty trong nhiều tháng liên tục.

Hợp đồng dịch vụ đúng nghĩa theo Bộ luật Dân sự 2015 thì khác: bên cung ứng tự quyết định cách làm và thời gian làm, thanh toán theo kết quả, được làm cho nhiều khách hàng và tự chịu rủi ro.

Cộng tác viên có phải đóng BHXH bắt buộc không?

Cộng tác viên phải đóng BHXH bắt buộc nếu thực chất là quan hệ lao động từ đủ 01 tháng trở lên. Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (Luật số 41/2024/QH15, hiệu lực từ 01/7/2025) đưa vào diện bắt buộc cả người làm việc theo hợp đồng có tên gọi khác nhưng có nội dung về việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên (điểm a khoản 1 Điều 2; tổng hợp điểm mới của LuatVietnam).

Khi đó, doanh nghiệp đóng 17,5% BHXH, 3% BHYT, 1% BHTN và 2% kinh phí công đoàn; đồng thời phải khấu trừ 10,5% phần của người lao động. Chi tiết tỷ lệ và mức trần có trong bài BHXH, BHYT, BHTN doanh nghiệp phải đóng năm 2026.

Ký sai loại hợp đồng bị phạt bao nhiêu năm 2026?

Mức phạt hiện hành theo Nghị định 283/2026/NĐ-CP, hiệu lực từ 10/9/2026, thay thế Nghị định 12/2022/NĐ-CP. Không giao kết hợp đồng lao động bằng văn bản với công việc từ đủ 01 tháng bị phạt 2.000.000–25.000.000 đồng tùy số người lao động vi phạm; tổ chức bị phạt gấp 02 lần mức này (Báo Người Lao Động tổng hợp).

Rủi ro

Hậu quả với doanh nghiệp

Căn cứ pháp lý

Không ký HĐLĐ bằng văn bản

2–25 triệu đồng (mức cá nhân, theo số người); tổ chức ×2; buộc ký đúng loại hợp đồng

Nghị định 283/2026/NĐ-CP, hiệu lực 10/9/2026

Trốn đóng BHXH

Phạt 18–20% số tiền trốn đóng, truy đóng và nộp lãi 0,03%/ngày

Nghị định 283/2026/NĐ-CP; Luật BHXH 41/2024/QH15, hiệu lực 01/7/2025

Chậm đóng BHXH

Phạt 12–15% số tiền chậm đóng

Nghị định 283/2026/NĐ-CP

Xác định quan hệ lao động

Không phụ thuộc tên gọi hợp đồng

Bộ luật Lao động 45/2019/QH14, Điều 13, hiệu lực 01/01/2021

Doanh nghiệp nên đối chiếu mức trần tiền phạt trong văn bản gốc khi tính cho trường hợp cụ thể.

Ví dụ: ký sai hợp đồng một năm tốn bao nhiêu?

Một "cộng tác viên" nhận 30.000.000 đồng/tháng trong 12 tháng có thể làm phát sinh khoảng 115.200.000 đồng BHXH, BHYT, BHTN chưa đóng. Mức lương này thấp hơn mức trần đóng BHXH, BHYT 50.600.000 đồng.

Khoản

Mỗi tháng (đồng)

12 tháng (đồng)

Doanh nghiệp đóng BHXH + BHYT + BHTN (21,5%)

6.450.000

77.400.000

Người lao động đóng BHXH + BHYT + BHTN (10,5%)

3.150.000

37.800.000

Tổng số tiền chưa đóng

9.600.000

115.200.000

Phạt 18–20% số tiền trốn đóng

–

20.736.000 – 23.040.000

Chưa tính kinh phí công đoàn 2% (600.000 đồng/tháng) và tiền lãi 0,03%/ngày. Phần 10,5% của người lao động rất khó thu lại khi đã trả đủ tiền, nên thực tế doanh nghiệp thường phải tự gánh.

Thuế TNCN của cộng tác viên và người lao động khác nhau thế nào?

Thuế TNCN khác nhau vì người lao động tính theo biểu lũy tiến, còn cộng tác viên ngắn hạn bị khấu trừ theo tỷ lệ cố định. Từ 01/7/2026, theo Nghị định 253/2026/NĐ-CP, tổ chức chi trả phải khấu trừ 10% với khoản chi từ 5.000.000 đồng/lần trở lên cho cá nhân cư trú không ký hợp đồng lao động hoặc ký hợp đồng dưới 03 tháng (LuatVietnam về Nghị định 253). Ngưỡng cũ là 2.000.000 đồng.

Nếu bị xác định là người lao động, thu nhập phải tính lại theo biểu 5 bậc 5/10/20/30/35%, giảm trừ gia cảnh 15.500.000 đồng/tháng, và doanh nghiệp phải điều chỉnh bảng lương, chứng từ khấu trừ, quyết toán cuối năm.

Dịch vụ EOR tại Việt Nam giúp tránh rủi ro này thế nào?

Dịch vụ EOR (Employer of Record) là việc một đơn vị được cấp phép tại Việt Nam đứng tên tuyển dụng hợp pháp người lao động thay doanh nghiệp, chạy lương, đóng BHXH, trong khi doanh nghiệp vẫn giao việc hằng ngày. Với dịch vụ EOR tại Việt Nam, người lao động ký hợp đồng lao động đúng luật ngay từ ngày đầu, nên không còn rủi ro "hợp đồng đội lốt".

Khi so sánh các đơn vị, hãy nhìn tổng chi phí EOR chứ không chỉ phí dịch vụ: các khoản bắt buộc, tiền ký quỹ, phí chấm dứt. Bạn có thể đọc thêm hướng dẫn toàn diện về EOR tại Việt Nam 2026.

Cộng tác viên vẫn phù hợp cho công việc theo dự án thực sự: phạm vi rõ, kết quả cụ thể, người làm được tự do nhận việc nơi khác. Rủi ro chỉ bắt đầu khi "cộng tác viên" đã thành nhân viên toàn thời gian, chỉ khác tên gọi.

Những điểm chính cần nhớ

  • Quan hệ lao động được xác định theo nội dung: việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý là hợp đồng lao động, dù đặt tên gì (Điều 13 Bộ luật Lao động 2019).

  • Từ 01/7/2025, hợp đồng "tên gọi khác" từ đủ 01 tháng phải đóng BHXH bắt buộc (Luật BHXH 41/2024/QH15).

  • Nghị định 283/2026/NĐ-CP, hiệu lực 10/9/2026, phạt không ký HĐLĐ bằng văn bản 2–25 triệu đồng ở mức cá nhân, tổ chức gấp đôi.

  • Từ 01/7/2026, khoản chi từ 5 triệu đồng/lần cho cá nhân không ký HĐLĐ bị khấu trừ 10% thuế TNCN (Nghị định 253/2026/NĐ-CP).

  • Một năm ký sai với mức 30 triệu đồng/tháng có thể phát sinh khoảng 115,2 triệu đồng tiền bảo hiểm phải truy đóng, chưa kể tiền phạt.

Câu hỏi thường gặp

Ký hợp đồng cộng tác viên có hợp pháp không?

Ký hợp đồng cộng tác viên là hợp pháp khi công việc thực sự là dịch vụ: phạm vi hoặc kết quả rõ ràng, thanh toán theo kết quả, doanh nghiệp không quản lý giờ giấc hằng ngày. Nếu cộng tác viên làm theo giờ cố định, có quản lý giao việc và nhận khoản tiền như lương hằng tháng, Điều 13 Bộ luật Lao động 2019 coi đó là hợp đồng lao động, dù đặt tên gì.

Không ký hợp đồng lao động bằng văn bản bị phạt bao nhiêu?

Không ký hợp đồng lao động bằng văn bản với công việc từ đủ 01 tháng trở lên bị phạt 2.000.000–25.000.000 đồng ở mức cá nhân, tùy số người lao động vi phạm, theo Nghị định 283/2026/NĐ-CP hiệu lực từ 10/9/2026. Doanh nghiệp là tổ chức bị phạt gấp 02 lần, đồng thời buộc phải ký đúng loại hợp đồng và truy đóng BHXH còn thiếu.

Dịch vụ EOR tại Việt Nam có giải quyết được rủi ro cộng tác viên không?

Dịch vụ EOR tại Việt Nam giải quyết được rủi ro này vì đơn vị EOR ký hợp đồng lao động đúng luật với người lao động và đăng ký BHXH bắt buộc ngay từ ngày đầu. Người lao động trở thành nhân viên hợp pháp của đơn vị EOR, còn doanh nghiệp khách hàng vẫn điều hành công việc, nên tránh được rủi ro theo Điều 13 Bộ luật Lao động 2019.

Chi phí EOR có cao hơn thuê cộng tác viên không?

Chi phí EOR cao hơn thuê cộng tác viên nếu chỉ nhìn trên giấy, vì đã gồm khoảng 23,5% các khoản doanh nghiệp đóng trên tiền lương đóng bảo hiểm cộng phí dịch vụ. Tuy nhiên, ký sai hợp đồng có thể dẫn đến truy đóng BHXH, lãi 0,03%/ngày và phạt 18–20% số tiền trốn đóng theo Nghị định 283/2026/NĐ-CP, thường tốn kém hơn nhiều.

Thu nhập cộng tác viên bị khấu trừ thuế TNCN bao nhiêu năm 2026?

Từ 01/7/2026, tổ chức chi trả khấu trừ 10% thuế TNCN với mỗi khoản chi từ 5.000.000 đồng trở lên cho cá nhân cư trú không ký hợp đồng lao động hoặc ký hợp đồng dưới 03 tháng, theo Nghị định 253/2026/NĐ-CP. Khoản chi dưới 5.000.000 đồng chỉ khấu trừ khi cá nhân yêu cầu. Ngưỡng trước đây là 2.000.000 đồng mỗi lần chi trả.

Đồng hành cùng đơn vị EOR được cấp phép

HR4U JSC là đơn vị EOR được cấp phép tại Việt Nam (giấy phép cho thuê lại lao động số 24/2023/SBD), đã đồng hành cùng hơn 100 doanh nghiệp và hơn 2.000 người lao động. Nếu doanh nghiệp đang có "cộng tác viên" làm việc như nhân viên, HR4U có thể giúp chuyển sang hợp đồng đúng luật, thường chỉ 5–7 ngày từ thư mời đến hợp đồng ký kết. Phí dịch vụ chỉ từ 109 USD/người/tháng, các khoản bắt buộc tính đúng chi phí thực, không phí khởi tạo hay phí chấm dứt. Trung thực trong tư vấn, chủ động cùng bạn lên phương án. Xem dịch vụ EOR tại Việt Nam (View EOR in VN) hoặc liên hệ HR4U.

Cập nhật lần cuối: 06/11/2026

Bài viết mang tính chất thông tin chung và phản ánh quy định có hiệu lực tại thời điểm tháng 11/2026. Nội dung không phải là tư vấn pháp lý hoặc tư vấn thuế.

Cần tư vấn xây dựng đội ngũ nhân sự?

HR4U luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn.

Liên hệ ngay →